تبلیغات
ادبیات در تربیت
جمعه 8 بهمن 1389

فرهنگ در ایران

   نوشته شده توسط: فاطمه فارسی    

 در جریان حمله اعراب به ایران گسیختگی فرهنگی دراز مدتی پدید آمد که تاثیر بسزایی در تربیت و آموزش گذاشت  این گسیختگی فرهنگی ناشی از شگفت ایرانیان هجوم سپاهیان عرب واسکان آنان در خاک ایران بود.

معاویه نخستین خلیفه اموی  برای اولین بار پنجاه هزار سپاهی عرب را با خانواده هایشان به نیشابور مرو بلخ و دیگر شهر ها وحتی دهکده ها ی خراسان وتخارستان کوچاند به همه ی آنها خانه وزمین داد در نتیجه یگانگی و هماهنگی فرهنگ ایرانی در هم ریخت و همچنین برده داری را که در ایران ساسانی در حال فرو پاشی بود جان تازه ای بخشید و بردگانی از نوبیان حبشان یونانیان ارمنیان هندوان ، ترکان و روس ها موجب آمیخته گی فرهنگ ایران با فرهنگ های دیگر دانست.

این بردگان با آموختن زبان فارسی فرهنگ وشیوه ای تربیتی خود را با فرهنگ وتربیت ایرانی آمیختند حتی برخی از این بردگان به عنوان دایه کودکان بکار گرفته می شدند و افسانه ها ومثل های فرهنگ خود را به کودکان ایرانی منتقل می کردند.

از همان زمان ها با حکومت کردن نژاد های مختلف با ورود فرهنگ خود به این مرز وبوم ویا به اصطلاح تهاجم فرهنگی در این سرزمین تربیت را دچار دستخوش و نا هماهنگی در آن کرده است.

منابع: محمود افتخار زاده : آیین وفرهنگ .محمد محمدی ، فرهنگ ایرانی قبل از اسلام و آثار آن در تمدن اسلامی  وادبیات عرب


ادامه مطلب

جمعه 8 بهمن 1389

چگونگی زندگی کوکان

   نوشته شده توسط: فاطمه فارسی    

 زندگی کودکان در سده های اولیه چیرکی اعراب به ایران و بعد از آن وجود هکومت های همچون سلجوقیان غزنویان و مغولان و تاتار ها چندان رضایت بخش نمی باشد .خواجه نظام الملک وزیر مقتدر سلجوقیان ، درباره چگونگی حال کودکان که پدرا نشان با دستگاه سلطان مخالفت داشتند  می گوید : « چون سنباد را بکشت ومال هایشان  را غارت کرد،  فرزندانشان به بردگی ببرد و به بندگی می داشت »  مغولان نیز در کشتار و ویرانگری دست حکومت های چیره بر این مرز و بوم از پشت بسته بودند . اوج وحشیگری این تبار بیابانگرد را نشان می دهد که علاوه  برکودکان جانوران خانگی رابه انتقام می کشتند. یاقوت حموی جغرافیدان درباره نیشابور نوشته است:

« تاتارها هرکه را در آن جا بود از خرد وکلان و زنان و کودکان کشتند ،  سپس آن شهر را چنان ویران کردند که با خاک یکسان شد » کودکان ایرانی تنها از خشونت جنگ آسیب نمی دیدند بلایای طبیعی نیز زندگی را برای آنان دشوار کرده بود  پدیده بهره کشی جنسی در دوران ترکان غز به روشی همگانی تبدیل شده بود . در سراسر دوران فرمانروایی ترکان و یا غلامان ترک که در خدمت اربابان بودند از کودک به عنوان بازیچه ی جنسی بهره می گرفتند.

اما در دوره های بعد یعنی سده های نهم ، نفوذ مذهب و مراجع مذهبی سبب شد تا از شدت سوء استفاده جنسی از کودکان در خانواده های درباری و بزرگان که در دوره های پیش رواج داشت کم شود.

منابع: محمود افتخار زاده : آیین وفرهنگ .محمد محمدی ، فرهنگ ایرانی قبل از اسلام و آثار آن در تمدن اسلامی  وادبیات عرب


ادامه مطلب

جمعه 8 بهمن 1389

شکل گیری آموزش وپرورش اسلامی

   نوشته شده توسط: فاطمه فارسی    

و اما آموزش و تربیت برای کودکان عرب نیز اعمال می شده است.که در مکتب خانه ها مشغول به آموزش و تربیت بوده اند . با توجه به ریشه های فارسی کلمه مکتب ، مشخص می شود که هنگام چیرگی اعراب به ایران هر دو تبار برای کودکان خود  اما نه هر کودکی هر کودکی جاهای داشتند که در آن به کودکان آموزش داده می شد. سفارش بزرگان و فقیهان به آموزش قرآن بیش از هر نوع آموزش دیگر پایه در ساختار روانی و تاثیر کلام قرآن در روحیه وروان کودک داشت  تاکید فراوان شده است. به این ترتیب آموزش وتربیت کودکان در ایران پیرو شکل گیری آموزش وتربیت در جهان اسلام خود را باز یافت.

منابع : محمد باقر حجتی-   اسلام وتعلیم و تربیت  ،  احمد شبلی تاریخ اموزش در اسلام  ترجمه محمد حسین ساکت


پنجشنبه 7 بهمن 1389

دیدگاههای پرورشی در اسلام

   نوشته شده توسط: فاطمه فارسی    

بنیاد تربیت کودکان در دوره اسلامی نیز آموزش دین و اخلاق است . بنا به گفته عیسی صدیق پژوهشگر تاریخ آموزش و پرورش ،  ابن سینا نخستین کسی است که به شکل آگاهانه و روشمند درباره آموزش و تربیت کودکان سخن گفته و کتاب نوشته است. ابن سینا هدف از آموزش وپرورش کودک را رسیدن به ایمان ، اخلاق نیکو و رفتارهای پسندیده ، تندرستی، سواد، پیشه و هنر می داند.  اندیشمندان زیادی هم چون ابومنصور فارابی کتابهای پیرامون تربیت و آموزش کودکان دارند. محمد غزالی از نخستین کسانی است که در بخش مهمی از کتاب کیمیای سعادت به تربیت کودک پرداخته است. همه ی این بزرگان تاکید روی آموزش قرآن به کودکان دارندچرا که برترین راه ، و روش آموزش و تربیت در این کتاب آسمانی نهفته است .

می توان دیدگاه های پرورشی سعدی و مولوی را میوه و چکیده نگرش های آموزشی و تربیتی سده های بعد دانست. عیسی صدیق سعدی را بزرگترین اخلاق عملی در تاریخ اسلام می داند. چرا که اندیشه های سعدی بر گرفته از قرآن و متون اسلامی و احادیث و عرفانی می باشد . به همین خاطر آثار سعدی پلی بوده است بین قرآن و توده مردم.

به باور سعدی تربیت کودکان باید بر چهار پایه استوار باشد. دیانت و پرهیزکاری ، خرسندی ،سخن دانی ، اتکا ء به نفس و یکی بودن گفتار با کردار .

 منابع: محسن فارسی کتاب های تربیتی و آراء و عقاید استادان و مربیان بزرگ اسلامی

عیسی صدیق نظریات ابن سینا در باب تعلیم وتربیت


ادامه مطلب

چهارشنبه 6 بهمن 1389

نقش ادبیات در تربیت

   نوشته شده توسط: فاطمه فارسی    

از گذشته ی دور به سبب سادگی زبان ادبی و قابل فهم بودن مطالب ، کودکان و نوجوانان بیشتر به آثار ادبی شعر و نثر توجه کرده اند بیشترین آثاری که توجه کودکان و نوجوانان را به خود جلب کرده سخنانی است که در قالب حکایت و داستانی به فرزند خود، ذکر شده است مانند قابوس نامه یا بهارستان.

آثار سعدی با وجود پیچیدگی متن از جمله آثاری است که کودکان و نوجوانان حکایت ها و روایت هایش را دوست داشته پسندیده اند علاوه بر این ، آثار حماسی و پهلوانی که تخیل زیبای داستان ها و موجودات خیالی چون دیو و اژدها و نبرد های تن به تن پهلوانی و گزارش میدان های جنگ ، از عناصر مورد توجه کودکان و نوجوانان بوده که به نیاز های روان شناختی آنان پاسخ گفته است . جدای از قصه های قرآنی بیشتر قصه های حماسی عامیانه دینی از جمله کتابهای ابومسلم نامه، رموز حمزه و خاوران نامه که در آنها باور های افسانه ای فراوان به چشم می خورد مورد توجه واقع شده است. پا فشاری نظریه پردازان آموزش و پرورش بر آشنایی کودکان و نوجوانان با داستان های دینی سبب شده که روایت های  مربوطه به حضرت علی(ع) که بر گرفته از دیدگاه های مذهب شیعه است مورد توجه واقع گردد. در این روایت ها علی(ع) در نقش پهلوانی جوان مرد حضور دارد . قرآن نیز از جنبه داستانی بسیار غنی است . این قصه ها به دلیل بار پرورشی و پند آموزی بسیار گسترده در تمامی سده های گذشته یکی از مهم ترین سر چشمه های داستانی در ادبیات ایران بوده است.

دین اسلام نیز از نقش وتاثیر قصه در شکل گیری رفتار انسان آگاه است و از این مقوله هنری برای راهنمایی انسان ها بهره گرفته است . حتی در سوره یوسف آمده است که خداوند خود را قاص (قصه گو) می نامد و خطاب به پیامبر خود محمد (ص) می گوید: ما بر  تو قصه می خوانیم ، بهترین قصه خوانی را یا بهترین قصه خوانی را.

ونیز رستم ، نماد کاملی از قدرت و جوانمردی و بر جسته ترین الگوی پهلوانی است که کودکان و نوجوانان در سرار تاریخ ایران شناخته اند و با او پیوند بر قرار کرده اند . کودکان ایرانی در طول قرن ها با این اسطوره های پهلوانی آشنا بوده اند و هم چنان هر نسلی که از راه می رسد ، رستم و علی (ع) را ارج می نهد و برای خود از آنان انگاره ای می سازند. کلام و عمل آنان یکی است و این یگانگی در گفتار و عمل تاثیر گذاری را دو چندان کرده است.


ادامه مطلب

سه شنبه 5 بهمن 1389

اندرز و تربیت

   نوشته شده توسط: فاطمه فارسی    

اندرز در ایران از دوران باستان تا دوره اسلامی بر اساس بنیاد  سه گانه گفتار نیک ، کردار نیک ، اندیشه نیک زردتشت است . پند و نصیحت نخستین پایه اندرز نامه است .

اندرز می تواند زندگی اخلاقی را پایه ریزی کند . اندرز تجربه گذشتگان است که برای انتقال به آیندگان باز گو می شود و به خاطر درون مایه ی آموزشی راهنمایی است برای مخاطبان خود.

از مهمترین منابع اندرزی در دوره اسلامی ، آموزش اخلاقی جهان عرب و خود قرآن است . در قرآن سوره ای به نام لقمان وجود دارد . لقمان آموزه های خود را از خداوند دریافت کرده و یکی از فضیلت های او نیک رفتاری با پدر و مادر است. در این سوره لقمان در چند آیه به پسرش اندرز می دهد.

اندرزهای لقمان سفارش های پدری مذهبی و با اخلاق به پسرش است که اورا به شکیبایی، فروتنی ، سازش و ادب فرا

می خواند. به همین خاطر پند های لقمان نیز از گروه های پند هایی است که آموزه های آن برای نوجوانان بوده است.

علاوه بر این  از سخن وحدیث امامان و بزرگان دین برای پرورش کودکان بهره می برده اند .

در کتاب نهج البلاغه از رورشهای آموزشی بر خورد با کودکان سخن به میان آمده است.

شایان ذکر است که داستان های آموزشی تربیتی همانطور که از اسمشان پیداست ، نقش روشن سازی دانش و ترویج اخلاق را بر عهده دارند . بیشترین آنها حکایت های کوتاه و بلندی است که می توان از سرگذشت قهرمانان آنها پند گرفت . در بیشتر آثار که به قالب مثنوی نوشته شده اند حکایت های آموزشی بخش اساسی به شمار می روند. در تمام دوره های تاریخی ، برای اندرز دادن به کودکان از حکایات استفاده کرده اند. کهن ترین گونه حکایات باز مانده از تاریخ گذشته در شاخه تمدن باختری افسانه های ازوپ و در شاخه خاوری پنجا تنترا  است که نسخه قدیمی تر کلیه ودمنه است.

از نامدار ترین آثار آموزشی منظوم فارسی می توان از حدیقه الحقیقه سنایی ، منطق الطیر، مصیبت نامه ، اسرار نامه ،الهی نامه عطار ، مثنوی مولوی و بوستان سعدی نام برد.

داستان های تربیتی منثور نیز  می توان از کلیه و دمنه ، مرزبان نامه ،جوامع الحکایات ، گلستان نام برد. بدون شک یکی از کار آمد ترین ابزار های آموزش مقوله های اخلاقی و اجتماعی به کودک همین حکایات ها به ویژه گونه جانوری آن ها بوده است. حکایات جانوران که بیشتر تمثیلی است بهترین الگو برای آموزش و پرورش به شمار می رود چرا که همگان در یافته اند که کودک از پند واندرز های مستقیم گریزان است و نیز برای مخاطب پند و اندرزدر قالب حکایت بسیار پر کشش تر از از پر حرفی است .

شرم دار، ای پدر ، ز فرزندان

ناپسندیده هیچ مپسند آن

با پسر قول زشت فخش مگوی

تا نگردد لئیم و فاحشه گوی

بچه خویش را به ناز مدار

نظرش هم زکار باز مدار

چون به خواری برآید و سختی

نکشد محنت و زبون بختی

شعر از: اوحدی اصفهانی

منابع: محمد تقوی - حکایت های حیوانات ، در ادب فارسی

یدالله بهمن آبادی ،  قابوس نامه و ادبیات کودکان  


سه شنبه 5 بهمن 1389

چیستان

   نوشته شده توسط: فاطمه فارسی    

نه دست دارم

 نه پا دارم

نه سرو نه قبا دارم

اگر به راه افتم چو شیر من می خورم برنا وپیر


سه شنبه 5 بهمن 1389

چیستان

   نوشته شده توسط: فاطمه فارسی    

آن چیست که  : بزاز نیست اما پارچه داره

نجار نیست اما چوب داره

دهقان نیست اما پنبه داره


سه شنبه 5 بهمن 1389

چیستان

   نوشته شده توسط: فاطمه فارسی    

 

                   ماهی شکم دیده

                   لعلی به سر کشیده

                   هر که این را بداند

                   عقل بزرگان دارد